Polska naukowczyni odkryła 24 gatunki w głębinach Pacyfiku

Nowa gałąź życia na dnie oceanu

Na głębokości ponad czterech tysięcy metrów, w ciemności abysalnej strefy Oceanu Spokojnego, kryją się organizmy, o których istnieniu nauka nie miała pojęcia jeszcze kilka tygodni temu. Międzynarodowy zespół pod kierownictwem dr hab. Anny Jażdżewskiej z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego opisał w specjalnym tomie czasopisma ZooKeys aż 24 nowe gatunki obunogów (Amphipoda) — drobnych skorupiaków zamieszkujących strefę Clarion-Clipperton (CCZ), rozciągającą się na sześciu milionach kilometrów kwadratowych między Hawajami a Meksykiem.

Odkrycie bez precedensu

Wśród opisanych gatunków znalazło się odkrycie wyjątkowe nawet w skali światowej: zupełnie nowa nadrodzina Mirabestioidea i rodzina Mirabestiidae, reprezentujące całkowicie nowe gałęzie na drzewie ewolucyjnym. Gatunek Mirabestia maisie okazał się tak odmienny od wszystkich znanych organizmów, że konieczne było utworzenie dla niego nowych jednostek taksonomicznych wyższego rzędu.

„Odkrycie nowej nadrodziny zdarza się niezwykle rzadko i jest niezwykle ekscytujące — to odkrycie, które zapamiętamy" — powiedziała współkierująca projektem dr Tammy Horton z National Oceanography Centre w Southampton, porównując to do sytuacji, w której znamy już koty i niedźwiedzie, a nagle odkrywamy psy.

Łącznie zespół opisał gatunki należące do 10 rodzin obunogów, w tym dwa zupełnie nowe rodzaje: Mirabestia i Pseudolepechinella, zamieszkujące głębokości przekraczające 4000 metrów.

Warsztatowy model współpracy

Sukces był efektem tygodniowych warsztatów taksonomicznych zorganizowanych w 2024 roku w Katedrze Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii UŁ, w których wzięło udział 16 specjalistów i młodych naukowców z instytucji takich jak Natural History Museum w Londynie, Canadian Museum of Nature, University of Hamburg czy nowozelandzki NIWA. „Warsztatowa współpraca pozwoliła nam zrealizować ambitny cel — opisanie ponad 20 gatunków nowych dla nauki w ciągu zaledwie roku" — podkreśliła dr Jażdżewska.

Tradycją projektu stało się nadawanie gatunkom nazw honorujących badaczy: Byblis hortonae nosi imię dr Horton, a Byblisoides jazdzewskae — polskiej kierowniczki projektu.

Wyścig z wydobyciem

Odkrycia mają wymiar daleko wykraczający poza taksonomię. Strefa Clarion-Clipperton jest jednym z najbogatszych na świecie złóż konkrecji manganowych — minerałów kluczowych dla produkcji baterii i elektroniki. Plany ich przemysłowego wydobycia nabierają tempa: w Stanach Zjednoczonych administracja Trumpa przyspieszyła proces wydawania pozwoleń przez NOAA, umożliwiając równoczesne składanie wniosków o licencje eksploracyjne i wydobywcze.

Tymczasem dane z testów przeprowadzonych w 2022 roku pokazały, że po użyciu maszyn wydobywczych liczebność gatunków spadła o 37 procent, a bioróżnorodność zmniejszyła się o niemal jedną trzecią. „Nadanie nazwy naukowej daje gatunkowi swoisty paszport — pozwala decydentom uznać go za byt godny ochrony" — argumentowała dr Jażdżewska w rozmowie z Inside Climate News.

Ponad 90 procent gatunków zamieszkujących CCZ wciąż nie zostało opisanych. Badania wpisują się w inicjatywę Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego „One Thousand Reasons", której celem jest formalne opisanie tysiąca nowych gatunków głębinowych do końca dekady — zanim przemysł wydobywczy zdąży zniszczyć siedliska, których nauka dopiero zaczyna poznawać.