Jak działają i dlaczego istnieją amerykańskie bazy wojskowe w Europie

Sieć zbudowana od czasów II wojny światowej

Stany Zjednoczone utrzymują ponad 40 instalacji wojskowych w całej Europie, w których stacjonuje około 84 000 żołnierzy. Ta rozległa sieć – skoncentrowana w Niemczech, Włoszech, Wielkiej Brytanii i Polsce – stanowi kręgosłup amerykańskiej projekcji siły na trzech kontynentach. Ale jak to się zaczęło i co właściwie robi?

Historia zaczyna się w 1945 roku. Po II wojnie światowej siły amerykańskie pozostały w Europie Zachodniej, aby wspierać odbudowę i przeciwdziałać ekspansji sowieckiej. U szczytu zimnej wojny, pod koniec lat 50., na kontynencie stacjonowało ponad 400 000 żołnierzy amerykańskich. Po upadku Związku Radzieckiego w 1991 roku kolejni prezydenci zmniejszyli obecność do około 63 000 żołnierzy do 2013 roku – najniższego poziomu w historii.

Co właściwie robią te bazy

Amerykańskie bazy wojskowe w Europie pełnią funkcje wykraczające daleko poza samo goszczenie żołnierzy. Ich misje dzielą się na kilka kategorii:

• Projekcja siły: Bazy takie jak baza lotnicza Ramstein w Niemczech – największa instalacja Sił Powietrznych USA poza terytorium Ameryki – służą jako centra logistyczne dla operacji w Europie, Afryce i na Bliskim Wschodzie.
• Dowodzenie i kontrola: W Ramstein stacjonują zarówno Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych w Europie – Siły Powietrzne w Afryce (USAFE-AFAFRICA), jak i Sojusznicze Dowództwo Powietrzne NATO, koordynujące operacje obrony powietrznej i przeciwrakietowej w całym sojuszu.
• Wywiad i nadzór: Obiekty śledzą aktywność rosyjskich okrętów podwodnych na Atlantyku, zapewniają wczesne ostrzeganie o atakach rakiet balistycznych i prowadzą operacje podsłuchu elektronicznego.
• Przekaźnik dronów: Ramstein obsługuje satelitarny obiekt przekaźnikowy, który transmituje sygnały między operatorami w Stanach Zjednoczonych a zdalnie sterowanymi samolotami latającymi nad Afryką i Bliskim Wschodem, pokonując opóźnienia w komunikacji, które w przeciwnym razie uniemożliwiłyby operacje zdalne.
• Ewakuacja medyczna: Ranni żołnierze ze stref konfliktu są przewożeni do Ramstein, a następnie do Regionalnego Centrum Medycznego Landstuhl – największego amerykańskiego szpitala poza USA.

Ramy prawne: Umowy o statusie sił zbrojnych

Każda amerykańska baza za granicą działa na podstawie Umowy o statusie sił zbrojnych (SOFA) – dwustronnego traktatu, który określa jurysdykcję prawną nad amerykańskim personelem w kraju przyjmującym. Stany Zjednoczone mają umowy SOFA z około 53 krajami, obejmujące około 246 000 żołnierzy, 48 000 cywilnych pracowników Departamentu Obrony i około 180 000 osób na utrzymaniu.

SOFA określają, kto ściga przestępstwa popełniane przez personel amerykański, czy kraje przyjmujące mogą kontrolować obiekty i kto płaci za oczyszczanie środowiska. Umowy te często generują napięcia: ludność krajów przyjmujących czasami żywi urazę z powodu immunitetów prawnych, z których korzystają żołnierze amerykańscy, podczas gdy USA nalegają na ochronę, którą uważają za niezbędną dla bezpieczeństwa operacyjnego.

Po 2022 roku: Zwrot na wschód

Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku zmieniła europejską postawę. Pentagon wysłał dodatkowe 20 000 żołnierzy do Europy Wschodniej, w szczególności do Polski i Rumunii, w ramach operacji Atlantic Resolve. Sojusznicy z NATO jednocześnie zgodzili się po raz pierwszy rozmieścić stałe jednostki bojowe wzdłuż wschodniej flanki sojuszu.

Niemcy pozostają centrum ciężkości, goszcząc około 34 500 żołnierzy w służbie czynnej – więcej niż jakikolwiek inny kraj europejski. Ale strategiczny ciężar przesunął się na wschód, wraz z nowymi rotacyjnymi rozmieszczeniami i inwestycjami w infrastrukturę w państwach bałtyckich i nad Morzem Czarnym.

Dlaczego to ma znaczenie

Europejska sieć baz daje Stanom Zjednoczonym coś, czego nie posiada żaden inny kraj: zdolność do reagowania na kryzysy na wielu kontynentach w ciągu godzin, a nie tygodni. Bazy wstępnie pozycjonują sprzęt, utrzymują wyszkolone siły w stanie wysokiej gotowości i zapewniają zaplecze logistyczne dla wszystkiego, od pomocy humanitarnej po poważne operacje bojowe. To, czy ta sieć się rozszerzy, skurczy, czy przesunie, zależy od kalkulacji geopolitycznych każdej administracji – ale jej fundamentalna architektura przetrwała osiem dekad.