Koniec specustawy ukraińskiej. Nowe zasady od 5 marca 2026

Historyczna zmiana w polskiej polityce migracyjnej

Od 5 marca 2026 roku Polska kończy cztery lata funkcjonowania specustawy, która od wybuchu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku regulowała pobyt i prawa ukraińskich uchodźców. Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowe przepisy 19 lutego 2026 roku, po tym jak Rada Ministrów zatwierdziła projekt ustawy 20 stycznia. W miejsce specjalnych rozwiązań krajowych wchodzi jednolity, ogólnounijny system ochrony tymczasowej dla cudzoziemców.

Kto zachowuje status — i na jakich warunkach

Ukraińcy posiadający numer PESEL ze statusem UKR pozostają objęci ochroną tymczasową do 4 marca 2027 roku. Legalność ich pobytu, prawa do pracy i dostęp do edukacji zostają co do zasady zachowane. Kluczowe jest jednak spełnienie nowych wymogów formalnych.

Nowi przybysze — Ukraińcy wjeżdżający do Polski po 5 marca 2026 roku — muszą złożyć wniosek o PESEL UKR w ciągu 30 dni od przekroczenia granicy. Niezłożenie wniosku w tym terminie skutkuje automatyczną utratą ochrony czasowej. Równie ważna jest klauzula dotycząca nieobecności: wyjazd z Polski na okres powyżej 30 dni oznacza utratę statusu UKR i jego zmianę na status NUE.

Osoby, które uzyskały PESEL UKR na podstawie oświadczenia — bez okazania paszportu — mają czas do 31 sierpnia 2026 roku na potwierdzenie swojej tożsamości w dowolnym urzędzie gminy. Po tej dacie ich status zostanie automatycznie zmieniony na NUE, co pozbawi ich uprawnień wynikających z ochrony czasowej.

Mniej świadczeń, nowe progi dostępu

Największe praktyczne zmiany dotyczą świadczeń socjalnych i opieki zdrowotnej. Do tej pory Ukraińcy objęci ochroną korzystali z bezpłatnej opieki medycznej na szerokich zasadach. Od 5 marca prawo do świadczeń finansowanych z budżetu państwa zachowują jedynie wybrane grupy: dzieci, kobiety w ciąży, ofiary przemocy oraz ranni żołnierze. Pozostali będą objęci ubezpieczeniem zdrowotnym na zasadach składkowych, podobnie jak obywatele polscy.

Również świadczenie 800+ zostaje uzależnione od opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, co de facto oznacza warunek formalnego zatrudnienia. Wsparcie mieszkaniowe w dotychczasowej formie zostaje ograniczone — zbiorowe zakwaterowanie będzie dostępne jedynie w trybie kryzysowym (do 60 dni) lub dla szczególnie wrażliwych grup, takich jak osoby starsze i niepełnosprawne.

Zatrudnienie i nowe dokumenty

W sferze zatrudnienia zmiany są łagodniejsze. Dotychczasowe uprawnienia do pracy pozostają ważne, jednak nowi pracodawcy będą musieli stosować standardowe potwierdzenie ochrony tymczasowej na karcie pobytu. Planowane jest wdrożenie karty pobytu cUKR — trzyletniego zezwolenia na pobyt z uproszczoną procedurą elektroniczną dla osób ze statusem UKR, które ma pojawić się w połowie 2026 roku.

Papierowe zaświadczenia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców zastępuje dokument elektroniczny dostępny w aplikacji mObywatel w ramach usługi Diia.pl. PESEL UKR pozostaje głównym dokumentem potwierdzającym legalny pobyt w Polsce.

Milion osób, jeden system

Reforma obejmuje ponad milion obywateli Ukrainy przebywających w Polsce — jest to jedna z największych zmian w polityce migracyjnej kraju od początku pełnoskalowej inwazji. Rząd uzasadnia reformę potrzebą racjonalizacji wydatków publicznych i eliminacji nierównego traktowania cudzoziemców. Polska dołącza w ten sposób do jednolitego unijnego systemu obowiązującego pozostałe kraje UE.

Dla uchodźców oznacza to konieczność aktywniejszego zarządzania swoim statusem prawnym — pilnowania terminów, rejestracji i dokumentów — pod groźbą utraty ochrony. Organizacje pomocowe apelują o szeroką kampanię informacyjną, by żaden z chronionych nie stracił statusu przez przeoczenie nowych wymogów formalnych.