Jak wygląda ochrona żółwi słoniowych na Galapagos

Najbardziej ambitna akcja ratunkowa żółwi na świecie

Niewiele historii o ochronie przyrody dorównuje skalą i pomysłowością temu, co dzieje się na Wyspach Galapagos. Żółwie słoniowe – niektóre żyjące ponad 150 lat i ważące ponad 200 kilogramów – niegdyś przemierzały archipelag w liczbie szacowanej na 250 000 osobników. Do lat 70. XX wieku pozostało ich mniej niż 15 000. Trzy gatunki zostały doprowadzone do wyginięcia. Historia o tym, jak naukowcy odwracają ten trend, to mistrzowski przykład nowoczesnej biologii konserwatorskiej, łączącej genetykę, hodowlę w niewoli, odbudowę siedlisk i inżynierię ekologiczną.

Jak żółwie niemal zostały wytępione

Spadek populacji rozpoczął się niemal natychmiast po odkryciu Galapagos przez europejskich żeglarzy w XVI wieku. Żółwie były idealnym zaopatrzeniem: mogły przetrwać w ładowniach statków przez miesiące bez jedzenia i wody, dostarczając świeżego mięsa podczas długich podróży oceanicznych. Historycy szacują, że wielorybnicy i piraci zabrali ponad 100 000 żółwi między 1774 a 1860 rokiem. Żółw z Floreany był pierwszą ofiarą, zniknął w latach 50. XIX wieku.

Inwazyjne gatunki spotęgowały rzeź. Szczury, świnie, kozy i koty wprowadzone przez osadników pustoszyły gniazda żółwi i pisklęta. Na wolności mniej niż 10 procent jaj żółwi wykluwa się w naturalnych warunkach – inwazyjne drapieżniki mogą zredukować ten odsetek niemal do zera.

Nauka hodowli w niewoli

Podstawą odzyskiwania populacji żółwi z Galapagos jest hodowla w niewoli, program realizowany od 1965 roku. Jaja lub pisklęta są zbierane z dzikich gniazd i wychowywane w chronionych ośrodkach hodowlanych, aż żółwie osiągną około pięciu lat i 1,5 kilograma – wystarczająco duże, aby uniknąć większości drapieżników – zanim zostaną wypuszczone na wolność. Takie podejście omija lata najwyższej śmiertelności młodych osobników.

Nowoczesne ośrodki hodowlane wykorzystują precyzyjną technologię inkubacji z mikroprocesorową regulacją temperatury, osiągając wskaźniki sukcesu wylęgu na poziomie około 90 procent, w porównaniu z mniej niż 10 procentami na wolności. Naukowcy dowiedzieli się również, że temperatura inkubacji determinuje płeć piskląt u żółwi. Poprzez precyzyjne dostrajanie temperatur, konserwatorzy przyrody mogą przechylać produkcję w kierunku samic, przyspieszając odbudowę populacji.

Wyniki mówią same za siebie. Na wyspie Española populacja zredukowana do zaledwie 15 ocalałych – trzech samców i dwunastu samic – wzrosła do ponad 3000 naturalnie rozmnażających się żółwi dzięki pięciu dekadom hodowli w niewoli i reintrodukcji, według Galapagos Conservancy.

Wskrzeszenie wymarłego: Potęga genetyki

Być może najbardziej niezwykły rozdział dotyczy żółwia z Floreany – wymarłego od lat 50. XIX wieku. W 2008 roku naukowcy na wulkanie Wolf na wyspie Isabela odkryli żyjące żółwie niosące DNA żółwia z Floreany. Przez pokolenia żółwie z Floreany krzyżowały się z innymi gatunkami, zanim ich populacja na wyspie załamała się, a ich dziedzictwo genetyczne przetrwało rozcieńczone w hybrydowych potomkach.

Naukowcy z Yale Center for Genetic Analyses of Biodiversity przebadali ponad 1600 osobników, aby zidentyfikować te, które niosą najwięcej genów żółwia z Floreany. Selektywna hodowla między tymi hybrydami rozpoczęła się w 2017 roku, z wyraźnym celem skoncentrowania genów Floreany w kolejnych pokoleniach. Do 2025 roku wyprodukowano ponad 600 piskląt z przeważającym rodowodem Floreany – wystarczająco dużo, aby rozpocząć odbudowę populacji. Ponad 158 osobników zostało następnie wypuszczonych na wyspę Floreana, kończąc prawie dwa wieki nieobecności, jak poinformowała Fundacja Charlesa Darwina.

Ta technika krzyżowania wstecznego – odbudowy funkcjonalnie wymarłego gatunku z hybrydowych ocalałych – otworzyła nową granicę w nauce o ochronie przyrody.

Żółwie jako inżynierowie ekosystemu

Przywracanie żółwi to nie tylko sentyment. Żółwie słoniowe są tym, co ekolodzy nazywają inżynierami ekosystemu – gatunkami, których zachowanie fizycznie przekształca środowisko w sposób, który przynosi korzyści całym społecznościom roślin i zwierząt.

Żółwie rozsiewają nasiona na ogromne odległości w swoich jelitach, utrzymują otwarte siedliska, tratując gęstą roślinność, i tworzą błotniska, które podtrzymują słodkowodne tereny podmokłe. Badania opublikowane w recenzowanych czasopismach wykazały, że utrata żółwi słoniowych na wyżynach Galapagos spowodowała przekształcenie słodkowodnych terenów podmokłych w torfowiska Sphagnum, co doprowadziło do spadku liczby wielu gatunków roślin. Przywracanie żółwi odwraca te kaskady.

Na Floreanie wczesne oznaki są już obiecujące: rodzime ptaki, gady i bezkręgowce zaczęły się odradzać po równoczesnych programach zwalczania inwazyjnych szczurów i kotów, według Galapagos Conservation Trust.

Co to oznacza dla ochrony przyrody na całym świecie

Programy na Galapagos udowodniły kilka zasad, które obecnie kierują ochroną przyrody na całym świecie. Hodowla w niewoli daje czas na ustabilizowanie się dzikich populacji. Badania genetyczne umożliwiają ukierunkowaną hodowlę, która maksymalizuje różnorodność i odzyskuje utracone linie rodowe. Odbudowa siedlisk – usuwanie inwazyjnych gatunków przed ponownym wprowadzeniem rodzimych – jest niezbędna dla długoterminowego sukcesu.

Być może najważniejsze jest to, że projekt Floreana pokazuje, że wyginięcie nie zawsze jest ostateczne. Dopóki informacja genetyczna przetrwa gdzieś – nawet w hybrydach – gatunek można potencjalnie odbudować. To rzadki powód do optymizmu w stuleciu zdefiniowanym przez utratę różnorodności biologicznej.