Borelioza w Czechach: liczba przypadków wzrosła trzykrotnie

Ponad 1300 przypadków w ciągu trzech miesięcy

Republika Czeska odnotowała w pierwszym kwartale 2026 roku łącznie 1326 przypadków boreliozy z Lyme, co stanowi ponad trzykrotny wzrost w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. Dane opublikowane przez Państwowy Instytut Zdrowia (SZÚ) potwierdzają trend, który eksperci obserwują od kilku lat – liczba chorób odkleszczowych w Czechach stale rośnie.

Już rok 2025 przyniósł rekordowy bilans: w ciągu całego roku zgłoszono ponad 11 000 przypadków boreliozy i ponad 700 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu. Czechy znalazły się tym samym wśród krajów najbardziej dotkniętych problemem w Europie, w gorszej sytuacji są tylko państwa bałtyckie.

Zmiana raportowania czy rzeczywisty wzrost?

Według rzeczniczki SZÚ Štěpánki Čechové za gwałtownym skokiem statystycznym stoi w dużej mierze zmiana systemu raportowania. Od lipca 2024 roku lekarze pierwszego kontaktu zgłaszają diagnozę automatycznie, na przykład na podstawie typowego zaczerwienienia po ukąszeniu kleszcza, bez konieczności wypełniania specjalnych formularzy.

„Nie chodzi o wzrost infekcji, a raczej o wyrównanie systemu niedoszacowania do obrazu rzeczywistego stanu” – wyjaśniła Čechová.

Wcześniejszy system wymagał ręcznego wypełniania formularzy przez lekarzy i oddzielnego raportowania laboratoryjnego przez higienistów, co powodowało znaczne luki w ewidencji. Nowy, zautomatyzowany system usunął te bariery.

Zmiany klimatyczne zmieniają zasady gry

Zmiana raportowania nie jest jednak jedynym czynnikiem. Eksperci wielokrotnie zwracają uwagę na wpływ zmian klimatycznych, które zasadniczo zmieniają ekologię kleszczy w Czechach. Łagodniejsze zimy i wcześniejsze nadejście ciepła wydłużają okres ich aktywności – kleszcze stają się aktywne już przy temperaturach powyżej 5°C, a w ostatnich latach odnotowywano je nawet w lutym i marcu.

Dramatycznie przesunęła się również granica wysokości występowania. Podczas gdy w latach 70. i 80. ubiegłego wieku kleszcze w Czechach występowały maksymalnie do 700 metrów nad poziomem morza, na przełomie tysiącleci było to około 1100 metrów. W 2025 roku eksperci zebrali kleszcze na wysokości około 1300 metrów. Ponadto do Europy Środkowej przenikają nowe gatunki kleszczy, wcześniej typowe dla Europy Południowej, Azji czy Afryki.

Profilaktyka: szczepienia i ostrożność

Służby zdrowia zalecają w szczególności:

• Szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu (dla osób powyżej 50 roku życia częściowo refundowane przez ubezpieczyciela)
• Odzież ochronną i repelenty podczas pobytu na łonie natury
• Regularną kontrolę ciała po powrocie z natury
• Jak najszybsze usunięcie przyssanego kleszcza

Poziom zaszczepienia czeskiej populacji przeciwko zapaleniu mózgu pozostaje znacznie niższy niż w krajach sąsiednich – w Czechach wynosi 39–46% u dorosłych, podczas gdy w Austrii sięga 81%, a w Niemczech 67%.

Nadzieją jest również nowa szczepionka bezpośrednio przeciwko boreliozie, która w trzeciej fazie badań klinicznych wykazała 70% skuteczność. Jej zatwierdzenie oczekiwane jest w najbliższych latach.

Sezon dopiero się zaczyna

Tegoroczny kwiecień przyniósł rekordowe temperatury na wielu stacjach meteorologicznych, co zdaniem ekspertów wskazuje na szczególnie intensywny sezon kleszczowy. Lekarze apelują do społeczeństwa o nielekceważenie profilaktyki – wczesne usunięcie kleszcza i rozpoznanie pierwszych objawów, takich jak powiększająca się czerwona plama, mogą zapobiec poważnym powikłaniom, w tym zapaleniu stawów, zapaleniu opon mózgowych czy porażeniu nerwu twarzowego.