Samobadanie HPV – jak działa i dlaczego może ratować życie

Luka w badaniach przesiewowych, która zabija

Rak szyjki macicy jest jednym z nowotworów, którym można najskuteczniej zapobiegać, a mimo to każdego roku zabija ponad 340 000 osób, jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia. Powód jest zaskakująco prosty: miliony osób, które mogłyby skorzystać z badań przesiewowych, nigdy się im nie poddają. W samych Stanach Zjednoczonych prawie jedna trzecia uprawnionych osób nie jest objęta badaniami przesiewowymi, a brak przestrzegania wytycznych dotyczących badań przesiewowych wzrósł z 19% w 2019 r. do prawie 26% w 2022 r.

Bariery są dobrze udokumentowane – koszty, niedogodne godziny otwarcia klinik, brak transportu, wstyd, strach przed bólem i trudności ze znalezieniem lekarza. Samopobranie próbki do badania HPV ma na celu usunięcie wielu z tych przeszkód, umożliwiając ludziom pobieranie własnych próbek w domu.

Co właściwie wykrywa badanie HPV

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest główną przyczyną prawie wszystkich przypadków raka szyjki macicy. Istnieje ponad 200 typów HPV, ale tylko około 14 jest klasyfikowanych jako szczepy „wysokiego ryzyka”, zdolne do wywoływania zmian nowotworowych w komórkach szyjki macicy. Tradycyjne badania przesiewowe opierały się na cytologii, która polega na poszukiwaniu nieprawidłowych komórek pod mikroskopem. Nowoczesne testy HPV przyjmują inne podejście: szukają bezpośrednio DNA lub RNA wirusa w pobranych próbkach komórek.

Ta zmiana ma znaczenie, ponieważ test HPV wykrywa infekcje zanim komórki staną się nieprawidłowe, dając lekarzom więcej czasu na interwencję. Badania pokazują, że badania przesiewowe oparte na HPV są bardziej czułe niż sama cytologia w wykrywaniu zmian przedrakowych zwanych CIN2 lub CIN3.

Jak działa samopobranie

Proces jest prosty. Osoba używa długiego wacika lub małej szczoteczki do pobrania próbki komórek z wnętrza pochwy – nie z szyjki macicy, która znajduje się głębiej i zazwyczaj wymaga użycia wziernika. Wacik umieszcza się w pojemniku transportowym i przekazuje lekarzowi lub wysyła do laboratorium.

W laboratorium próbka poddawana jest molekularnemu testowi PCR, który amplifikuje i identyfikuje materiał genetyczny ze szczepów HPV wysokiego ryzyka. Zaawansowane testy, takie jak BD Onclarity HPV Assay, mogą wykryć wszystkie 14 typów wysokiego ryzyka i indywidualnie raportować sześć specyficznych genotypów, umożliwiając lekarzom monitorowanie ryzyka związanego z konkretnym szczepem w czasie.

Wyniki zazwyczaj docierają w ciągu kilku tygodni. Wynik negatywny oznacza, że nie wykryto HPV wysokiego ryzyka, a powtórne badanie zalecane jest co trzy do pięciu lat, w zależności od metody pobrania. Wynik pozytywny powoduje konieczność wizyty u lekarza w celu dokładniejszego zbadania lub kolposkopii.

Jak dokładne jest to badanie?

Kluczowym pytaniem w przypadku każdego testu wykonywanego samodzielnie jest to, czy pacjenci mogą dorównać dokładności wyszkolonych lekarzy. Dowody są uspokajające. Przegląd systematyczny wykazał, że test HPV oparty na PCR na próbkach pobranych samodzielnie osiąga czułość bliską 80% i swoistość bliską 90% w wykrywaniu HPV wysokiego ryzyka. Badanie kliniczne opublikowane w JAMA Network Open potwierdziło, że samopobranie wymazu z pochwy wykazuje dokładność kliniczną porównywalną z próbkami z szyjki macicy pobranymi przez lekarza.

Kluczowy zastrzeżenie: nie wszystkie technologie testowania działają równie dobrze na próbkach pobranych samodzielnie. Testy amplifikacji oparte na PCR konsekwentnie przewyższają metody oparte na sygnale, dlatego zatwierdzenia regulacyjne koncentrują się na testach molekularnych.

Kto odnosi największe korzyści

Samopobranie jest szczególnie skuteczne w przypadku populacji, do których tradycyjne badania przesiewowe nie docierają. Faza 3 randomizowanego badania kontrolowanego opublikowana w The Lancet Public Health wykazała, że wysyłanie zestawów do samopobrania HPV kobietom z niskimi dochodami w Stanach Zjednoczonych, które nie są objęte badaniami przesiewowymi, znacznie zwiększyło odsetek osób poddających się badaniom. Kraje takie jak Holandia, Australia i Dania już włączyły samopobranie do krajowych programów badań przesiewowych z pozytywnymi wynikami.

Obecne wytyczne zalecają pobieranie samodzielne próbek z pochwy jako akceptowalne dla osób o średnim ryzyku w wieku od 25 do 65 lat. Jednak osoby, które są już pod obserwacją z powodu wcześniejszych nieprawidłowych wyników, powinny nadal korzystać z próbek z szyjki macicy pobranych przez lekarza, ponieważ dane dotyczące samopobrania dla tej populacji pozostają ograniczone.

Co dalej

Kierunek jest jasny: badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy zbliżają się do pacjenta. Wraz z rozszerzeniem dostępu do samopobrania, pozostałym wyzwaniem jest zapewnienie, że osoby z pozytywnym wynikiem testu rzeczywiście otrzymają dalszą opiekę – lukę, którą naukowcy z The Lancet nazwali „paradoksem samopobrania”. Ułatwienie testu to tylko połowa sukcesu; połączenie pacjentów z leczeniem dopełnia go.