Jak fabryki artykułów naukowych korumpują naukę – i dlaczego tak trudno je powstrzymać

Fabryka stojąca za fałszywą nauką

Co roku tysiące artykułów naukowych trafia do recenzowanych czasopism, opisując eksperymenty, które nigdy nie zostały przeprowadzone, przez naukowców, którzy nigdy się nie spotkali, w instytucjach, które mogą nawet nie istnieć. Za wieloma z tych artykułów stoi wyrafinowany przemysł przestępczy znany jako fabryki artykułów naukowych – przedsiębiorstwa, które produkują fałszywe badania naukowe i sprzedają miejsca autorskie zdesperowanym naukowcom.

To, co kiedyś traktowano jako marginalny problem, przerodziło się w kryzys systemowy. Przełomowe badanie opublikowane w Proceedings of the National Academy of Sciences wykazało, że oszukańcze sieci badawcze są obecnie duże, odporne i szybko się rozwijają – a liczba oszukańczych publikacji rośnie szybciej niż liczba publikacji rzetelnych.

Jak działają fabryki artykułów naukowych

Fabryki artykułów naukowych działają podobnie jak każdy nielegalny rynek: dopasowują podaż do popytu, pobierają prowizję i szybko się dostosowują, gdy władze się zbliżają. Ich podstawowym produktem jest miejsce w opublikowanym artykule naukowym – nazwisko w badaniu, które kupujący może dodać do swojego curriculum vitae.

Kluczowe taktyki

• Autorstwo na sprzedaż: Naukowcy płacą opłaty – często od setek do tysięcy dolarów – za umieszczenie ich nazwiska jako współautorów w badaniach, w których pisaniu lub prowadzeniu nie brali udziału.
• Sfabrykowane dane: Wiele produktów fabryk artykułów naukowych zawiera całkowicie wymyślone wyniki eksperymentów, fałszywe obrazy lub przetworzone dane, które mają wyglądać na oryginalne.
• Korumpowanie recenzji: Śledztwa przeprowadzone przez magazyn Science ujawniły, że fabryki artykułów naukowych przekupywały redaktorów czasopism i umieszczały fałszywych recenzentów, którzy bezkrytycznie zatwierdzali oszukańcze zgłoszenia.
• Wyszukane frazy: Aby uniknąć wykrycia plagiatu, fabryki zastępują standardowe terminy naukowe dziwnymi synonimami – „choroba piersi” zamiast „rak piersi” lub „nieregularny teren leśny” zamiast „las losowy” – tworząc charakterystyczne odciski językowe.
• Przejmowanie czasopism: Niektóre operacje przejmują cyfrową tożsamość legalnych czasopism lub używają sfałszowanych danych uwierzytelniających, aby umieścić oszustów w roli redaktorów gościnnych.

Dlaczego naukowcy kupują fałszywe artykuły

Popyt na usługi fabryk artykułów naukowych wynika z jednego z najbardziej zakorzenionych problemów w środowisku akademickim: z kultury „publikuj albo giń”. Na uniwersytetach na całym świecie awans zawodowy, finansowanie grantów i prestiż instytucjonalny są bezpośrednio związane z liczbą publikacji i wskaźnikami cytowań. Naukowcy, którym nie uda się opublikować wystarczającej liczby artykułów – niezależnie od ich jakości – ryzykują utratę stanowiska.

Presja ta jest szczególnie dotkliwa w krajach, w których finansowanie rządowe jest powiązane z celami dotyczącymi wyników badań. Według Chemistry World fabryki artykułów naukowych są szczególnie aktywne na rynkach, na których instytucje nagradzają naukowców finansowo za każdy artykuł opublikowany w indeksowanych czasopismach. Pojedynczy fałszywy artykuł może być tańszy niż lata faktycznej pracy laboratoryjnej – i znacznie szybszy.

Skala problemu

Liczby są otrzeźwiające. Naukowcy szacują, że liczba produktów fabryk artykułów naukowych podwaja się mniej więcej co 1,5 roku, podczas gdy wycofania – formalne usunięcie oszukańczych artykułów – podwajają się tylko co 3,5 roku. Według jednej z analiz tylko 15–25% oszukańczych artykułów jest kiedykolwiek wycofywanych. Reszta pozostaje w literaturze, dostępna do cytowania przez innych naukowców.

Roczna liczba wycofań wzrosła już z około 1600 artykułów w 2013 roku do ponad 10 000 w 2023 roku, ale eksperci uważają, że stanowi to tylko ułamek rzeczywistego problemu. Szacuje się, że działalność fabryk artykułów naukowych stanowi obecnie ponad 1,5% wszystkich opublikowanych badań – proporcja, która brzmi niewielka, ale reprezentuje dziesiątki tysięcy skażonych badań krążących w medycznych, biologicznych i inżynieryjnych bazach danych.

Konsekwencje w świecie rzeczywistym

Fałszywa nauka to nie tylko kwestia porządkowa w środowisku akademickim. Kiedy oszukańcze artykuły przenikają do literatury biomedycznej, mogą źle ukierunkować rozwój leków, zepsuć wytyczne kliniczne i zmarnować miliony z publicznych funduszy na badania. Według The Conversation fałszywe badania zniekształciły całe poddziedziny, ponieważ były wielokrotnie cytowane, zanim ktokolwiek zauważył, że oryginał został sfałszowany.

Oszukańcze artykuły były również wykorzystywane do zabezpieczenia federalnych grantów na podstawie sfałszowanych wstępnych ustaleń – forma oszustwa badawczego, która bezpośrednio przekierowuje pieniądze podatników.

Walka z wykorzystaniem sztucznej inteligencji

Wydawcy i strażnicy uczciwości coraz częściej zwracają się ku sztucznej inteligencji, aby wykrywać oszustwa na dużą skalę. Jedno z czołowych narzędzi, Problematic Paper Screener, skanuje ponad 130 milionów opublikowanych artykułów w poszukiwaniu wyszukanych fraz i innych anomalii statystycznych. Model uczenia maszynowego zbudowany specjalnie do oznaczania podejrzanych badań nad rakiem osiągnął dokładność wykrywania na poziomie 91% w testach wstępnych, według Nature.

Platformy integralności badań łączą obecnie kryminalistykę obrazu, analizę sieci autorów, walidację odniesień i wykrywanie treści generowanych przez sztuczną inteligencję, aby wychwycić podejrzane zgłoszenia przed publikacją. Jednak fabryki artykułów naukowych stale się dostosowują, a generatywna sztuczna inteligencja sprawiła, że produkcja przekonujących fałszywych manuskryptów jest szybsza i tańsza niż kiedykolwiek wcześniej.

Potrzebna jest systemowa naprawa

Większość ekspertów zgadza się, że same narzędzia do wykrywania nie mogą rozwiązać problemu zakorzenionego w bodźcach strukturalnych. Dopóki przetrwanie kariery zależy od liczby publikacji, popyt na skróty będzie się utrzymywał. Proponowane reformy obejmują przesunięcie oceny akademickiej w kierunku wskaźników jakości, nakazanie otwartego udostępniania danych, aby wyniki mogły być niezależnie weryfikowane, oraz pociągnięcie instytucji – a nie tylko poszczególnych naukowców – do odpowiedzialności za naruszenia integralności.

Walka z fabrykami artykułów naukowych to ostatecznie walka o to, czym jest nauka: powolnym, uczciwym gromadzeniem rzetelnej wiedzy, czy też wskaźnikiem wydajności, którym można manipulować.