Jak pień mózgu kontroluje ciśnienie krwi

Ukryty przełącznik cichego zabójcy

Wysokie ciśnienie krwi dotyka szacunkowo 1,4 miliarda dorosłych na całym świecie, według Światowej Organizacji Zdrowia, i pozostaje jedną z głównych przyczyn zawału serca, udaru mózgu i przedwczesnej śmierci. Od dziesięcioleci lekarze leczą nadciśnienie przede wszystkim jako problem serca, nerek lub naczyń krwionośnych. Jednak coraz więcej badań wskazuje na zaskakującego winowajcę: maleńki obszar głęboko w pniu mózgu.

Czym jest boczna okolica przyprzyśrodkowa?

Pień mózgu znajduje się u podstawy mózgu, łącząc go z rdzeniem kręgowym. Reguluje automatyczne funkcje, o których rzadko myślimy – oddychanie, tętno, trawienie i regulację ciśnienia krwi. Wewnątrz tej starożytnej struktury znajduje się boczna okolica przyprzyśrodkowa (LPF), obszar, który naukowcy z Uniwersytetu w Auckland powiązali bezpośrednio z nadciśnieniem.

Znana funkcja LPF to kontrolowanie wymuszonego wydechu – skurczów mięśni brzucha, które napędzają kaszel, gromki śmiech lub ciężki oddech podczas ćwiczeń. Ale zespół z Auckland, kierowany przez profesora Juliana Patona z Manaaki Manawa Centre for Heart Research, odkrył, że te same neurony łączą się również z nerwami współczulnymi, które zwężają naczynia krwionośne, podnosząc ciśnienie krwi.

Jak działa mechanizm

U zdrowych osób współczulny układ nerwowy zwęża i rozluźnia naczynia krwionośne w razie potrzeby – podczas ćwiczeń, stresu lub snu. Pień mózgu koordynuje większość tej aktywności. Nowe badania, opublikowane w Circulation Research, pokazują, że u osób z nadciśnieniem boczna okolica przyprzyśrodkowa staje się chronicznie nadaktywna, wysyłając uporczywe sygnały, które utrzymują naczynia krwionośne w stanie zwężenia.

„Odkryliśmy, że w warunkach wysokiego ciśnienia krwi boczna okolica przyprzyśrodkowa jest aktywowana, a kiedy nasz zespół dezaktywował ten obszar, ciśnienie krwi spadło do normalnego poziomu” – wyjaśnił profesor Paton.

Równie odkrywczy jest wyzwalacz nadrzędny. LPF otrzymuje sygnały aktywacyjne z kłębuszków szyjnych – maleńkich skupisk komórek wykrywających tlen, zlokalizowanych w szyi w pobliżu tętnicy szyjnej. U osób z nadciśnieniem te czujniki stają się nadaktywne, bombardując pień mózgu sygnałami, które zwiększają napęd współczulny i zwężenie naczyń.

Dlaczego to zmienia leczenie

Tradycyjne leki na ciśnienie krwi – inhibitory ACE, beta-blokery, blokery kanału wapniowego – działają bezpośrednio na układ sercowo-naczyniowy. Działają u wielu pacjentów, ale u około jednej na dziesięć osób z nadciśnieniem na całym świecie stan jest odpowiednio kontrolowany, szacuje WHO. Nadciśnienie oporne, w którym standardowe leki zawodzą, dotyka miliony.

Odkrycie dotyczące pnia mózgu otwiera inne podejście. Ponieważ kłębuszki szyjne znajdują się poza mózgiem i są dostępne dla leków krążących w krwiobiegu, naukowcy mogą celować w nie bez wnikania do tkanki mózgowej. Zespół z Auckland bada możliwość zmiany przeznaczenia istniejącego leku – antagonisty receptora P2X3, który został już zatwierdzony do leczenia przewlekłego kaszlu – w celu stłumienia nadaktywności kłębuszków szyjnych, a tym samym wyciszenia nadaktywnego obszaru pnia mózgu.

Strategia ta może okazać się szczególnie cenna dla pacjentów, u których nadciśnienie zbiega się z bezdechem sennym, stanem, w którym powtarzające się przerwy w oddychaniu w nocy powodują nadmierną aktywację kłębuszków szyjnych i trwałe podwyższenie ciśnienia krwi.

Zmiana paradygmatu w rozumieniu

Badania reprezentują szerszą zmianę w sposobie, w jaki naukowcy postrzegają nadciśnienie. Zamiast choroby samych naczyń krwionośnych, wysokie ciśnienie krwi może w wielu przypadkach być stanem neurologicznym – napędzanym przez wadliwie działające obwody w najstarszej części mózgu. Identyfikacja nieprawidłowych wzorców oddychania brzusznego u pacjentów może pewnego dnia służyć jako wskazówka diagnostyczna wskazująca na nadciśnienie napędzane przez pień mózgu.

Ponieważ prawie połowa wszystkich dorosłych z nadciśnieniem nie zdaje sobie sprawy, że w ogóle ma tę chorobę, a wskaźniki kontroli leczenia są uporczywie niskie na całym świecie, nowa klasa terapii celujących w obwód mózg-ciało odpowiedzialny za regulację ciśnienia krwi może stanowić znaczący postęp w walce z najczęstszą chorobą sercowo-naczyniową na świecie.