Gibraltar: Hiszpania i Wielka Brytania finalizują porozumienie po Brexicie

Historyczny traktat liczący tysiąc stron

Po czterech latach negocjacji Wielka Brytania i Unia Europejska opublikowały 26 lutego 2026 roku projekt traktatu dotyczącego Gibraltaru, dokument liczący 1018 stron, zawierający 336 artykułów i 43 załączniki. Porozumienie to stanowi najważniejszy krok w relacjach hiszpańsko-brytyjskich od czasu Brexitu i obiecuje radykalną transformację życia codziennego na najbardziej osobliwej granicy Europy.

Tekst, dostępny w języku hiszpańskim od 13 marca, dotyczy swobodnego przepływu osób i towarów między Gibraltarem a UE, eliminując fizyczne bariery, które przez dziesięciolecia wpływały na współistnienie Skały Gibraltarskiej i Campo de Gibraltar.

Koniec ogrodzenia: Schengen, ale nie do końca

Najbardziej symbolicznym elementem porozumienia jest demontaż ogrodzenia granicznego o długości 1,1 kilometra, ostatniej tego typu fizycznej bariery w Europie. W zamian kontrole migracyjne zostaną przeniesione na lotnisko i, w razie potrzeby, do portu w Gibraltarze, pod nadzorem hiszpańskim.

Chociaż Gibraltar formalnie nie zostanie włączony do strefy Schengen, jego granice będą funkcjonować zgodnie z zasadami tej strefy. Obywatele UE i mieszkańcy Gibraltaru będą mogli poruszać się bez rutynowych kontroli, na zasadach podobnych do tych, które obowiązują we Francji na londyńskim dworcu St Pancras. Hiszpania i Wielka Brytania zachowują jednak prawo do przywrócenia tymczasowych kontroli w obliczu poważnych zagrożeń dla bezpieczeństwa lub zdrowia publicznego.

Unia celna i konwergencja podatkowa

Traktat ustanawia unię celną między UE a Gibraltarem, która wyeliminuje rutynowe kontrole towarów na granicy lądowej. W zamian terytorium to po raz pierwszy będzie musiało przestrzegać przepisów wspólnotowych w zakresie ceł, podatków, konkurencji i ochrony środowiska.

Konwergencja podatkowa będzie postępować stopniowo: stawka podatku wyniesie 15% w pierwszym roku, 16% w drugim i 17% w trzecim, natomiast podatki akcyzowe na alkohol i tytoń będą stopniowo dostosowywane do poziomów hiszpańskich i europejskich. Ponadto porozumienie wymaga standardów sprawiedliwego opodatkowania zgodnie z kryteriami OECD.

Wpływ na 15 000 pracowników i region

Dla ponad 15 000 pracowników transgranicznych, którzy codziennie przekraczają granicę między Hiszpanią a Gibraltarem, porozumienie oznacza koniec długich kolejek, które przez lata naznaczały ich dni. Traktat gwarantuje równe traktowanie w zakresie wynagrodzeń, warunków pracy i koordynacji zabezpieczenia społecznego.

Dla La Línea de la Concepción i całego Campo de Gibraltar otwarcie granicy stanowi historyczną transformację gospodarczą. Traktat ustanawia ramy „partnerstwa gospodarczego” i przewiduje fundusz spójności, finansowany przez obie strony i ze środków europejskich przydzielonych Hiszpanii, przeznaczony na zatrudnienie i szkolenia w regionie. Jednak burmistrz La Línea zaznaczył, że jego społeczność nie została zaproszona do negocjacji, mimo że jest najbardziej bezpośrednio dotknięta.

Nienaruszona suwerenność, przyszłość do ratyfikacji

Artykuł 2 traktatu wyraźnie chroni stanowiska obu krajów: porozumienie działa „bez uszczerbku” dla odpowiednich roszczeń dotyczących suwerenności, utrzymując się na płaszczyźnie ściśle operacyjnej i gospodarczej. Hiszpania dodatkowo uzyskuje prawo weta w sprawie pozwoleń na pobyt na Gibraltarze oraz mechanizm oceny po czterech latach, który pozwala jej na żądanie zakończenia porozumienia w przypadku poważnych naruszeń.

Tymczasowe stosowanie przewidziane jest na 10 kwietnia 2026 roku, kiedy to UE wdroży swój nowy System Wjazdu/Wyjazdu (EES). Jeśli do tego czasu ratyfikacja nie zostanie zakończona – co wymaga zgody Parlamentu Europejskiego, Parlamentu Brytyjskiego i legislatury Gibraltaru – Skała Gibraltarska zostanie poddana pełnym kontrolom granicznym.