Białko LRG1 zdemaskowane jako główna przyczyna ślepoty cukrzycowej

Ukryty winowajca, tworzący się przez dekady

Przez dziesięciolecia lekarze leczyli cukrzycową chorobę oczu dopiero po wystąpieniu uszkodzeń. Teraz naukowcy z University College London (UCL) zidentyfikowali molekularną iskrę, która zapala niszczenie siatkówki na długo zanim pacjent zauważy jakiekolwiek zmiany w widzeniu – i mają kandydata na lek gotowego do jej ugaszenia.

Winowajcą jest LRG1 (alfa-2-glikoproteina bogata w leucynę 1), białko, którego rola w wyzwalaniu najwcześniejszej fazy retinopatii cukrzycowej została opisana w przełomowym badaniu opublikowanym w Science Translational Medicine w październiku 2025 roku. Odkrycia, prowadzone przez dr Giulię De Rossi z UCL Institute of Ophthalmology i finansowane przez Diabetes UK i Moorfields Eye Charity, stanowią jedno z najbardziej kompletnych pod względem mechanistycznym wyjaśnień początku retinopatii.

Jak LRG1 po cichu kradnie wzrok

Retinopatia cukrzycowa rozwija się, gdy wysoki poziom cukru we krwi uszkadza sieć drobnych naczyń krwionośnych zaopatrujących siatkówkę. Zespół UCL odkrył, że LRG1 inicjuje to uszkodzenie na poziomie komórkowym, przejmując krytyczny szlak sygnałowy. Białko zmienia sygnalizację transformującego czynnika wzrostu β (TGFβ) w perycytach – komórkach podporowych, które otaczają ściany naczyń włosowatych – zmuszając je do przekształcenia się w sztywniejszy, bardziej kurczliwy stan.

Rezultat: naczynia włosowate siatkówki zwężają się, przepływ krwi zwalnia, a dostarczanie tlenu do tkanki światłoczułej spada. Modelowanie komputerowe potwierdziło, że nawet te subtelne wczesne zmiany wystarczają, aby zagrozić dotlenieniu siatkówki i uczynić tkankę znacznie bardziej podatną na uszkodzenia niedotlenieniowe – a wszystko to zanim pojawi się jakakolwiek widoczna zmiana.

W modelach cukrzycowych myszy wyłączenie genu Lrg1 całkowicie zapobiegło tej wczesnej dysfunkcji naczyniowej. Utrzymano normalną średnicę naczyń włosowatych, zachowano dostarczanie tlenu, a standardowe miary funkcji siatkówki pozostały nienaruszone. Farmakologiczne blokowanie aktywności LRG1 dało ten sam efekt ochronny.

Dlaczego to zmienia krajobraz leczenia

Obecne standardowe metody leczenia retinopatii cukrzycowej celują w inne białko, VEGF (naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka), który napędza nieprawidłowy wzrost naczyń krwionośnych obserwowany w zaawansowanej chorobie. Zastrzyki anty-VEGF są dużym postępem, ale pomagają tylko około połowie pacjentów i rzadko odwracają uszkodzenia, które już wystąpiły.

LRG1 działa znacznie wcześniej w kaskadzie choroby niż VEGF, co czyni go zasadniczo innym rodzajem celu – ukierunkowanym na profilaktykę, a nie na kontrolę uszkodzeń. „To odkrycie oznacza, że możemy być w stanie interweniować na samym początku procesu chorobowego” – zauważył zespół UCL, zamiast czekać, aż stan osiągnie etap uleczalny, ale już destrukcyjny.

Kandydat na lek już istnieje

Droga od odkrycia do kliniki jest tutaj niezwykle krótka. Naukowcy z UCL wcześniej opracowali Magacizumab, humanizowane przeciwciało, które blokuje LRG1, pierwotnie do leczenia mokrego zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem. Ta sama cząsteczka jest obecnie oceniana jako leczenie retinopatii cukrzycowej, a końcowe badania przedkliniczne są w toku. Spółka spin-out UCL, Senya Therapeutics, założona w 2019 roku przez profesorów Johna Greenwooda i Stephena Mossa, przewodzi komercyjnemu rozwojowi.

Skala problemu

Stawka jest ogromna. Retinopatia cukrzycowa dotyka szacunkowo 103 miliony ludzi na całym świecie, a liczba ta ma wzrosnąć do 160 milionów do 2045 roku, wraz z przyspieszeniem globalnej epidemii cukrzycy. W 2020 roku choroba ta spowodowała ślepotę u ponad miliona osób. Jest to główna przyczyna ślepoty, której można zapobiec, wśród osób w wieku produkcyjnym na całym świecie, przy czym największe obciążenie koncentruje się w Azji Południowej i Wschodniej.

W przypadku choroby, która pozbawia ludzi niezależności i środków do życia, interwencja zdolna do zatrzymania procesu u samego jego źródła – zamiast zarządzania jego późnymi konsekwencjami – byłaby transformacyjna. Jeśli badania kliniczne potwierdzą to, co mocno sugerują dane laboratoryjne, hamowanie LRG1 może stać się pierwszą prawdziwie profilaktyczną terapią jednej z najczęstszych przyczyn ślepoty na świecie.