Sąd Najwyższy unieważnia cła nałożone na podstawie IEEPA; Trump wprowadza 10% globalną opłatę

Historyczne ograniczenie władzy prezydenckiej

20 lutego 2026 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych zadał prezydentowi Donaldowi Trumpowi jedną z najpoważniejszych porażek prawnych we współczesnej historii handlu. W orzeczeniu stosunkiem głosów 6-3 w sprawie Learning Resources, Inc. v. Trump, Sąd orzekł, że ustawa International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) z 1977 roku nie przyznaje prezydentowi uprawnień do nakładania ceł importowych – obalając prawną podstawę szeroko zakrojonej agendy celnej Trumpa.

Prezes Sądu Najwyższego John Roberts, pisząc w imieniu większości, skupił się na zasadniczej wadzie tekstualnej w argumencie administracji. Opierając się na dwóch słowach – „regulować” i „import” – oddzielonych szesnastoma innymi w sekcji 1702(a)(1)(B) IEEPA, Roberts napisał, że Prezydent rościł sobie niezależną władzę „do nakładania ceł na import z dowolnego kraju, dowolnego produktu, w dowolnej wysokości, przez dowolny okres czasu”. Sąd uznał, że język ten po prostu nie może udźwignąć takiego ciężaru.

Niezwykła koalicja

Większość była uderzająco ponadpartyjna. Do Robertsa dołączyło trzech liberalnych sędziów Sądu – Sonia Sotomayor, Elena Kagan i Ketanji Brown Jackson – a także dwóch nominatów Trumpa, Neil Gorsuch i Amy Coney Barrett. Sędziowie Clarence Thomas, Samuel Alito i Brett Kavanaugh zgłosili zdanie odrębne.

Decyzja ta stanowi najpoważniejsze od dziesięcioleci ograniczenie sądowe władzy gospodarczej prezydenta, potwierdzając, że prawo do nakładania ceł należy konstytucyjnie do Kongresu na mocy Artykułu I – a nie do władzy wykonawczej działającej samodzielnie na podstawie ustawy o stanie wyjątkowym.

Natychmiastowa odpowiedź Trumpa

W ciągu kilku godzin od wydania orzeczenia Trump odmówił uznania porażki. Ogłosił – i podpisał – nowe rozporządzenie wykonawcze powołujące się na sekcję 122 Ustawy o Handlu z 1974 roku, nakładające 10% tymczasową dopłatę importową na towary ze wszystkich krajów, obowiązującą od 24 lutego 2026 roku. Następnego dnia ogłosił, że podniesie stawkę do ustawowego maksimum 15%.

Sekcja 122 jest innym instrumentem prawnym niż IEEPA: wyraźnie upoważnia prezydenta do nakładania dopłat w wysokości do 15% w celu zaradzenia deficytom bilansu płatniczego – ale co najważniejsze, tylko na okres do 150 dni, chyba że Kongres zagłosuje za ich przedłużeniem. Przepis ten nigdy wcześniej nie był wykorzystywany do nakładania ceł na taką skalę.

Turbulencje na rynkach i reakcja globalna

Globalne rynki finansowe zareagowały gwałtownie na tę wiadomość. Akcje, złoto, bitcoin i ropa naftowa odnotowały zmienność, ponieważ inwestorzy próbowali uwzględnić w cenach niepewność prawną i perspektywę częściowego, ale trwałego reżimu celnego.

Reakcje międzynarodowe były natychmiastowe. Kanadyjski minister handlu Dominic LeBlanc z zadowoleniem przyjął orzeczenie, stwierdzając, że „wzmacnia ono stanowisko Kanady, że cła IEEPA nałożone przez Stany Zjednoczone są nieuzasadnione”. Unia Europejska wyraziła umiarkowaną ulgę, choć urzędnicy pozostali zaniepokojeni przejściem Trumpa na nowe cła. Tymczasem Chiny – wcześniej obciążone jednymi z najwyższych stawek IEEPA – zyskały przewagę przed planowaną wizytą Trumpa w Pekinie pod koniec marca.

Paradoksalnie, kraje takie jak Wielka Brytania i Australia, które wynegocjowały korzystne 10% stawki na mocy IEEPA, teraz podlegają tej samej 15% dopłacie z sekcji 122 co wszyscy inni – co jest gorszym wynikiem niż wcześniej.

Co dalej

Eksperci prawni ostrzegają, że bitwa jeszcze się nie skończyła. 150-dniowy zegar dla ceł z sekcji 122 oznacza, że Kongres będzie pod presją, aby uchwalić prawo – albo przedłużające dopłatę, albo tworzące nowe ramy prawne dla polityki handlowej. Importerzy, którzy przepłacili cła IEEPA, mogą również być uprawnieni do zwrotów, co zwiększy potencjalne zobowiązania rządu o miliardy dolarów.

Orzeczenie ustanawia jasny precedens: ustawy o uprawnieniach nadzwyczajnych nie mogą służyć jako czek in blanco dla jednostronnej polityki handlowej. Jednak szybki zwrot Trumpa pokazuje, że prezydencka kreatywność w znajdowaniu podstaw prawnych nie wyczerpuje się łatwo – pozostawiając globalnych partnerów handlowych, przedsiębiorstwa i sądy w gotowości na kolejny rozdział.