Czeski dokument święci historyczny triumf na Berlinale

Historyczny kamień milowy dla czeskiej kinematografii

Czesko-słowacki film dokumentalny If Pigeons Turned to Gold (czes. Kdyby se holubi proměnili ve zlato) Pepy Lubojackiego odniósł wyjątkowy sukces na 76. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. Obraz prezentowany w sekcji Forum zdobył aż dwie prestiżowe nagrody: nagrodę Caligari przyznawaną przez niezależne jury oraz główną Berlinale Documentary Award. Jest to zarazem pierwsze w historii zwycięstwo czeskiej lub słowackiej produkcji w konkursie o Caligari – nagrodę, która istnieje od 1986 roku.

Historia tych, którzy są niewidzialni

Lubojacký spędził pięć lat, śledząc losy swojego brata Davida, który zmaga się z alkoholizmem i bezdomnością, oraz dwóch swoich kuzynów w podobnej sytuacji życiowej. Film przynosi intymne świadectwo o tym, jak ludzie na marginesie społeczeństwa stają się niewidzialni dla otoczenia – i jak sztuka może im przywrócić głos i godność.

Odbierając nagrodę, Lubojacký odniósł się do społecznej stygmatyzacji osób bezdomnych:

„Kiedy nie masz domu lub żyjesz z uzależnieniem, stajesz się niewidzialny dla społeczeństwa. Ta nagroda oznacza, że są w centrum uwagi, że są ważni.”

Dwie nagrody z Berlina

Nagrodę Caligari od 1986 roku przyznaje Federalne Stowarzyszenie Komunalnej Pracy Filmowej we współpracy z innymi organizacjami kulturalnymi. Nagroda w wysokości 4000 euro jest dzielona między twórców a dystrybutora, który zapewnia wprowadzenie filmu do niemieckich kin. Film świętował jednak większe zwycięstwo: Berlinale Documentary Award przyniosła Lubojackiemu oraz producentkom Kláře Mamojkové i Wandzie Kaprálové nagrodę w wysokości 40 000 euro – około miliona koron czeskich. Zwycięstwo dodatkowo automatycznie otwiera drogę do kandydatury na Oscara za najlepszy film dokumentalny w 2027 roku.

Jury Berlinale Documentary Award doceniło „pomysłowy głos reżyserski” Lubojackiego. Jury nagrody Caligari z kolei wyróżniło autorefleksyjne podejście filmu i jego „kinematograficzne metody” przy opracowywaniu wrażliwego tematu uzależnienia – i to przy świadomości napięcia między ochroną wrażliwych protagonistów a szacunkiem dla ich autonomii.

Innowacyjny język filmowy

Film został nakręcony telefonem komórkowym, a jego język wizualny łączy pozornie niespójne elementy: teksturowe rzeźby, długotrwałe obserwacje, muzykę elektroniczną i archiwalne zdjęcia ożywione za pomocą sztucznej inteligencji. Właśnie kontrast między autentycznymi ujęciami z życia protagonistów a sztucznie generowanymi obrazami tworzy produktywne wyobcowanie, które jury uznało za kluczową cechę dzieła. Za produkcję odpowiada firma CLAW Films we współpracy z guča films i Czeską Telewizją; film wsparły Czeski Fundusz Filmowy, Praski Fundusz Audiowizualny, Słowacki Fundusz Audiowizualny oraz europejski fundusz Eurimages. Światowa premiera odbyła się 13 lutego 2026 roku w berlińskim kinie Zoo Palast.

Czeska dokumentalistyka na fali wznoszącej

Sukces filmu If Pigeons Turned to Gold przychodzi w czasie, gdy czeska dokumentalistyka przeżywa wyraźny międzynarodowy wzrost. Filmy takie jak Ještě nejsem, kým chci být Kláry Tasovské zbierały uznanie na festiwalach od Berlina po Montreal, Válečný zpravodaj Davida Čálka i Benjamina Tučka triumfował w Warszawie. Berlinale 2026 potwierdziło ten trend z dotychczas niespotykaną siłą. Dystrybucja zwycięskiego filmu w Europie jest obecnie aktywnie omawiana i istnieje realna szansa, że wkrótce zobaczą go widzowie w kinach na całym kontynencie.